หากพูดถึงสถานที่สำคัญบนถนนราชดำเนินและบริเวณโดยรอบสนามหลวง หลายคนอาจนึกถึงพระบรมมหาราชวัง วัดพระศรีรัตนศาสดาราม หรืออาคารเก่าแก่ที่สะท้อนประวัติศาสตร์ของกรุงเทพมหานคร แต่บริเวณหัวมุมถนนราชดำเนินใน ใกล้กับสนามหลวง ยังมีสถานที่สำคัญอีกแห่งหนึ่งที่อยู่คู่กับพื้นที่แห่งนี้มาอย่างยาวนาน นั่นคือ ศาลพระแม่ธรณีบีบมวยผม หรือที่เรียกกันอีกชื่อว่า อุทกทาน สถานที่แห่งนี้เป็นทั้งงานศิลปกรรมที่มีความงดงาม เป็นสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับพุทธประวัติ และยังสะท้อนแนวคิดเรื่องการให้และความเมตตาต่อผู้คนในสังคมได้อย่างน่าสนใจ เมื่อเดินทางผ่านบริเวณถนนราชดำเนินใน ใกล้สนามหลวง จะพบศาลพระแม่ธรณีตั้งอยู่ในบริเวณหัวมุมถนน ตัวศาลไม่ได้มีขนาดใหญ่ แต่มีรูปแบบที่โดดเด่นและเป็นที่จดจำได้ง่าย โดยเฉพาะรูปปั้นพระแม่ธรณีในท่าบีบมวยผม ซึ่งเป็นภาพที่คุ้นตาของคนไทยมาช้านาน พระแม่ธรณีคือใคร พระแม่ธรณีหรือพระศรีวสุนธรา เป็นเทพีแห่งแผ่นดินที่ปรากฏอยู่ในคติความเชื่อของพุทธศาสนา โดยเรื่องราวที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ก่อนการตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า ตามพุทธประวัติในตอนมารผจญ เมื่อพญามารเข้ามาขัดขวางพระโพธิสัตว์ก่อนตรัสรู้ พญามารได้ท้าทายว่าพระองค์ไม่มีพยานรับรองถึงบุญบารมีที่ได้สั่งสมมา พระโพธิสัตว์จึงทรงใช้พระหัตถ์แตะพื้นดิน เพื่อเรียกพระแม่ธรณีมาเป็นพยาน พระแม่ธรณีจึงปรากฏกายขึ้น และบีบมวยผมให้น้ำไหลออกมา น้ำที่หลั่งออกมานั้นเปรียบเสมือนผลแห่งบุญที่พระโพธิสัตว์ได้สั่งสมมาในอดีต จนน้ำไหลท่วมกองทัพของพญามารและทำให้พญามารพ่ายแพ้ไป เรื่องราวนี้จึงเป็นที่มาของภาพพระแม่ธรณีในท่าบีบมวยผม ซึ่งปรากฏอยู่ในงานศิลปกรรมไทยจำนวนมาก ความเป็นมาของศาลพระแม่ธรณีบีบมวยผม ศาลพระแม่ธรณีบีบมวยผมบริเวณสนามหลวงมีความพิเศษมากกว่าการเป็นสถานที่สักการะ เพราะเดิมมีแนวคิดเกี่ยวกับการให้ทานน้ำแก่ประชาชนที่เดินทางผ่านบริเวณนี้ จึงมีชื่อเรียกว่า อุทกทาน ซึ่งหมายถึงการให้ทานด้วยน้ำ ศาลแห่งนี้เกิดจากพระราชดำริของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ โดยมีพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะดำรงพระยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร ทรงถวายคำแนะนำให้สร้างเป็นรูปพระแม่ธรณีบีบมวยผม การออกแบบรูปปั้นพระแม่ธรณีเป็นผลงานของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ส่วนซุ้มเรือนแก้วมีพระยาจินดารังสรรค์เป็นสถาปนิกผู้ออกแบบ โดยใช้พระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ในการจัดสร้าง และมีการทำพิธีเปิดเมื่อวันที่ 27 ธันวาคม พ.ศ. 2461 จากเรื่องราวดังกล่าว ทำให้ศาลพระแม่ธรณีแห่งนี้มีความหมายทั้งในด้านศาสนา ศิลปกรรม และแนวคิดเรื่องการแบ่งปันน้ำให้แก่ผู้คนที่เดินทางผ่านไปมา จุดเด่นที่น่าสนใจ สิ่งแรกที่สะดุดตาเมื่อมาถึงคือรูปปั้นพระแม่ธรณีที่อยู่ภายในซุ้ม ลักษณะขององค์พระแม่ธรณีมีความงดงามตามแบบศิลปกรรมไทย มีมวยผมยาวที่พระหัตถ์กำลังบีบอยู่ ซึ่งเป็นท่าที่สื่อถึงเหตุการณ์ในพุทธประวัติตอนมารผจญ บริเวณซุ้มเองก็มีรูปแบบที่สวยงามและเข้ากับบรรยากาศของพื้นที่ประวัติศาสตร์รอบสนามหลวง ทำให้สถานที่แห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงจุดสำหรับการสักการะเท่านั้น แต่ยังเป็นงานศิลปกรรมที่ผู้สนใจประวัติศาสตร์และศิลปะไทยสามารถแวะชมได้ อีกสิ่งหนึ่งที่น่าสนใจคือความหมายของน้ำที่เกี่ยวข้องกับสถานที่แห่งนี้ เพราะน้ำไม่ได้เป็นเพียงองค์ประกอบที่ทำให้ภาพพระแม่ธรณีดูสมบูรณ์ แต่ยังเชื่อมโยงกับแนวคิดเรื่องการให้ทานและการแบ่งปัน ในอดีตสถานที่แห่งนี้ถูกสร้างขึ้นเพื่อให้ผู้คนที่เดินทางผ่านไปมาได้มีโอกาสรับน้ำดื่ม ถือเป็นแนวคิดที่สะท้อนความเอื้อเฟื้อและความห่วงใยต่อผู้คนในยุคสมัยนั้นได้เป็นอย่างดี ความหมายของพระแม่ธรณีบีบมวยผม สำหรับผู้ที่นับถือพระพุทธศาสนา ภาพพระแม่ธรณีบีบมวยผมไม่ได้เป็นเพียงภาพของเทพีองค์หนึ่งเท่านั้น แต่ยังมีความหมายที่เกี่ยวข้องกับเรื่องบุญ ความดี และการเอาชนะอุปสรรค น้ำที่ไหลออกมาจากมวยผมของพระแม่ธรณีถูกอธิบายว่าเป็นผลแห่งบุญที่พระโพธิสัตว์ได้สั่งสมมาในอดีตชาติ จึงกลายเป็นพลังที่ช่วยให้พระองค์ผ่านพ้นอุปสรรคและเอาชนะพญามารได้ ในมุมหนึ่ง เรื่องราวนี้จึงสามารถมองเป็นข้อคิดได้ว่า การทำความดีอาจไม่ได้เห็นผลในทันที แต่สิ่งที่เราสั่งสมไว้ย่อมมีความหมายในเวลาที่เหมาะสม เช่นเดียวกับชีวิตของคนเรา บางครั้งความพยายามที่ทำในวันนี้อาจยังไม่เห็นผล แต่ไม่ได้หมายความว่าสิ่งที่ทำไปนั้นสูญเปล่า สถานที่สักการะอยู่ท่ามกลางเมือง สิ่งที่น่าสนใจของศาลพระแม่ธรณีคือทำเลที่ตั้ง เพราะอยู่ท่ามกลางพื้นที่สำคัญของกรุงเทพมหานคร ทั้งสนามหลวง ถนนราชดำเนิน และสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์อีกหลายแห่ง บรรยากาศรอบ ๆ จึงมีทั้งความคึกคักของการเดินทางและความสงบของสถานที่ศักดิ์สิทธิ์อยู่ในพื้นที่เดียวกัน บางช่วงเวลาจะมีประชาชนเดินทางมากราบไหว้ บางคนแวะมาเพียงช่วงสั้น ๆ ขณะที่บางคนตั้งใจมาสักการะและนั่งสงบจิตใจอยู่บริเวณนั้น บริเวณใกล้เคียงยังมีร้านจำหน่ายดอกไม้และพวงมาลัยสำหรับผู้ที่ต้องการนำมาสักการะ ทำให้บรรยากาศโดยรอบมีความเป็นสถานที่ศรัทธาอย่างชัดเจน มาเที่ยวแล้วควรแวะตรงไหนบ้าง การมาเยือนพระแม่ธรณีบีบมวยผมสามารถจัดรวมกับการเที่ยวชมสถานที่สำคัญบริเวณสนามหลวงและถนนราชดำเนินได้ เพราะบริเวณนี้มีสถานที่ทางประวัติศาสตร์อยู่หลายแห่ง นักท่องเที่ยวสามารถใช้เวลาสักการะพระแม่ธรณี จากนั้นเดินทางต่อไปยังสนามหลวง ชมบรรยากาศโดยรอบ หรือเดินทางต่อไปยังสถานที่สำคัญในเขตพระนคร สำหรับคนที่ชื่นชอบการถ่ายภาพ สถานที่แห่งนี้ก็เป็นอีกหนึ่งจุดที่น่าสนใจ เพราะมีทั้งรูปปั้นพระแม่ธรณี ซุ้มเรือนแก้ว และฉากหลังที่เป็นพื้นที่ประวัติศาสตร์ของกรุงเทพมหานคร ช่วงเช้าหรือช่วงเย็นมักเหมาะกับการเดินชมมากกว่าช่วงกลางวันที่มีแดดจัด โดยเฉพาะคนที่ต้องการเดินเที่ยวหลายจุดในบริเวณสนามหลวงและถนนราชดำเนิน เสน่ห์ที่มากกว่าการขอพร สิ่งหนึ่งที่ทำให้สถานที่แห่งนี้น่าสนใจคือ เมื่อศึกษาประวัติแล้วจะพบว่าศาลพระแม่ธรณีไม่ได้มีความหมายเพียงเรื่องการขอพรหรือความเชื่อเท่านั้น แต่ยังเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่สะท้อนแนวคิดเรื่องการให้ทานน้ำแก่ประชาชน และยังเป็นตัวอย่างของงานศิลปกรรมที่นำเรื่องราวจากพุทธประวัติมาถ่ายทอดผ่านรูปปั้นให้คนทั่วไปเข้าใจได้ง่าย ดังนั้น การมาเยือนที่นี่จึงสามารถมองได้หลายมุม สำหรับคนที่ศรัทธา ที่นี่คือสถานที่สำหรับกราบสักการะ สำหรับคนที่สนใจประวัติศาสตร์ ที่นี่คือสถานที่ที่มีเรื่องราวเกี่ยวข้องกับกรุงเทพมหานครในอดีต สำหรับคนที่ชื่นชอบศิลปะ ที่นี่คือสถานที่ที่สามารถชมรูปแบบงานปั้นและสถาปัตยกรรมไทยได้ และสำหรับคนที่กำลังเดินเที่ยวรอบสนามหลวง ที่นี่ก็เป็นจุดเล็ก ๆ ที่ควรหาโอกาสแวะมาชม ความประทับใจเมื่อได้มาเยือน พระแม่ธรณีบีบมวยผมอาจไม่ได้เป็นสถานที่ท่องเที่ยวขนาดใหญ่ ไม่มีอาคารสูง ไม่มีพื้นที่กว้าง และอาจใช้เวลาในการเที่ยวชมไม่นานนัก แต่เสน่ห์ของสถานที่แห่งนี้อยู่ที่เรื่องราวและความหมายที่ซ่อนอยู่ภายใน เมื่อยืนมองรูปปั้นพระแม่ธรณีในท่าบีบมวยผม ก็อดนึกถึงเรื่องราวในพุทธประวัติไม่ได้ว่า ครั้งหนึ่งพระโพธิสัตว์ต้องเผชิญกับอุปสรรคครั้งสำคัญก่อนที่จะก้าวไปสู่การตรัสรู้ ภาพพระแม่ธรณีจึงไม่ได้สื่อเพียงเรื่องความเชื่อ แต่ยังทำให้เรานึกถึงการยืนหยัดต่ออุปสรรค และผลของความดีที่เราได้สั่งสมเอาไว้ บางครั้งชีวิตของคนเราก็อาจเหมือนการเดินทางบนถนนที่ยาวไกล มีทั้งวันที่ราบรื่นและวันที่ต้องพบกับปัญหา สิ่งที่ทำได้คือค่อย ๆ เดินต่อไป และไม่ลืมว่าทุกความพยายามที่เราทำในวันนี้อาจกลายเป็นพลังให้เราในวันข้างหน้า สรุป ศาลพระแม่ธรณีบีบมวยผม บริเวณถนนราชดำเนินใกล้สนามหลวง เป็นสถานที่เล็ก ๆ ที่มีคุณค่าทั้งด้านประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม ศาสนา และวัฒนธรรม จากจุดเริ่มต้นของแนวคิดเรื่องอุทกทาน หรือการให้ทานด้วยน้ำ สู่การเป็นสถานที่ที่ประชาชนเดินทางมากราบสักการะพระแม่ธรณีในปัจจุบัน ทำให้สถานที่แห่งนี้ยังคงมีความหมายและเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่ประวัติศาสตร์ใจกลางกรุงเทพมหานคร หากมีโอกาสมาเที่ยวบริเวณสนามหลวงหรือถนนราชดำเนิน ลองหาเวลาสั้น ๆ แวะมาสักการะและชมความงดงามของพระแม่ธรณีบีบมวยผมกันสักครั้ง เพราะบางครั้งสถานที่ที่ดูเล็ก ๆ ริมถนน อาจมีเรื่องราวมากมายซ่อนอยู่ และเมื่อเราได้รู้จักเรื่องราวเหล่านั้น สถานที่ธรรมดาแห่งหนึ่งก็อาจกลายเป็นสถานที่ที่น่าจดจำขึ้นมาได้อย่างไม่น่าเชื่อ พิกัด : https://maps.app.goo.gl/wAumiUNi1ET4v2Vq7 ----- #พระแม่ธรณีบีบมวยผม #ถนนราชดำเนิน #สนามหลวง #เที่ยวกรุงเทพ #ไหว้พระขอพร ----- เครดิตภาพ : เจ้าของบทความ อยากไปเที่ยวไหนหรือเปล่า? หาข้อมูลที่เที่ยวสุดปังได้ที่ App TrueID โหลดเลย ฟรี !