บ้านย่าของเราอยู่ในซอยตรงข้ามพระราชวังสนามจันทร์ เรามีความสุขทุกครั้งที่พ่อพาเราไปพักบ้านย่าในช่วงปิดภาคเรียน เพราะนอกจากที่นั่นจะอากาศดีแล้ว พอแดดร่มลมตกหน่อย เราก็จะชวนลูกพี่นลูกน้องไปเดินออกกำลัง ไปชื่นชมความงามโดยรอบพระราชวังสนามจันทร์ได้ และทุกครั้ง เราจะได้รอยยิ้มชื่นบานกลับมาด้วยเสมอ จุดแรกของความงดงามที่โดดเด่นที่สุดก็อยู่พระราชวังสนามจันทร์นี่ล่ะ พ่อเคยเล่าว่า พระราชวังสนามจันทร์ เป็นพระราชวังที่ พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้น บนเนินปราสาท เพื่อเป็นสถานที่ประทับในครั้งที่พระองค์มานมัสการองค์พระปฐมเจดีย์ และเมื่อบ้านเมืองถึงยามวิกฤต ส่วนชื่อของพระราชวังสนามจันทร์นั้น เป็นพระนามพระราชทาน ที่โปรดให้ตั้งขึ้นตามชื่อของสระน้ำโบราณหน้าโบสถ์พราหมณ์ในสมัยนั้น ที่เรียกกันว่า สระน้ำจันทร์ หรือ สระบัว นั่นเอง ที่เราชื่นชอบที่สุด ในเวลาที่มีโอกาสได้มาเยี่ยมเยือนบ้านย่า และพระราชวังสนามจันทร์ ก็คือ รูปปั้นย่าเหล และเชื่อว่า หลายคนต้องเคยได้ฟังหรือได้อ่านประวัติของ ย่าเหล มาก่อนบ้างแล้วแน่ๆ ว่ากันว่า ย่าเหล นั้นเป็นสุนัขพันทาง เพศผู้ มี ขนปุย หางเป็นพวง สีขาว มีแต้มดำ หูตก และเป็นสุนัขทีเกิดในเรือนจำจังหวัดนครปฐม แต่เดิมเลย ย่าเหล เป็นสุนัขของหลวงไชยราษฎร์รักษา หรือ โพ เคหะนันทน์ ผู้ตำแหน่งพะทำมะรง หรือผู้ควบคุมนักโทษในสมัยนั้น อยู่มาวันหนึ่ง เมื่อครั้งพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ ยังดำรงพระยศเป็นพระบรมโอรสาธิราชฯ ได้เสด็จฯ ไปตรวจเรือนจำจังหวัดนครปฐม และทอดพระเนตรเห็นสุนัขตัวนี้ และตรัสชมว่า ย่าเหลนั้น เป็นสุนัขที่สวยงามน่ารัก น่าเอ็นดู จนเป็นที่โปรดปราน และได้ใกล้ชิดพระยุคลบาทของพระองค์ตลอดมา จวบจนวันสุดท้ายของชีวิตย่าเหลที่ถูกคนที่ไม่หวังดี ใช้ปืนยิงจนย่าเหลจากไป ดังมีบทกวีที่จารึกไว้ ณ อนุสาวรีย์ย่าเหล เป็นพระนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ บทกวีนี้เอง ที่เราชอบไปยืนอ่านเป็นประจำ อ่านทีไรน้ำตาจะไหลทุกที ปิดท้ายการพาเดินเล่น ณ พระราชวังสนามจันทร์ในวันนี้ เราจึงขอยกบทพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ มาฝากเพื่อนๆ กันนะ จริงๆ แล้วยาวกว่านี้มาก แต่อยากให้เพื่อนๆ ได้ไปอ่านกันเอง ณ พระราชวังสนามจันทร์ ด้วยกันนะ ! ...อนุสาวรีย์นี้เตือนจิตร์ ให้กูคิดรำพึงถึงสหาย โอ้อาไลยใจจู่อยู่ไม่วาย กูเจ็บคล้ายศรศักดิ์ปักอุรา ยากที่ใครเขาจะเห็นหัวอกกู เพราะเขาดูเพื่อนเห็นแต่เป็นหมา เขาดูแต่เปลือกนอกแห่งกายา ไม่เห็นฦกตรึกตราถึงดวงใจ เพื่อนเป็นมิตร์ชิดกูอยู่เนืองนิตย์ จะหามิตร์เหมือนเจ้าที่ไหนได้... ขอบคุณภาพประกอบจาก : Fha Sai Sai - gggrapeee - RU NG - adisorn wanlipa - jirapon khetsakul - eab Klinhom